Māyādhārā

 

Mangalam

Triguṇa-sāmya-vaiṣhamye yadādhipatyasambhave;

Vande māyā’dhipau sākṣhād-akṣharapuruṣhottamau. 334

Māyā-swarūpam

Māyā triguṇa-yuktā syād brahma-parātma-shāsitā;

Pariṇāmavatī nityā vismayakāriṇī jaḍā. 335

Sṛuṣhṭyupādānabhūteyam heturanādi-sansṛuteh;

Sādhanāt parashaktishcha mamatvā’hantvakāraṇam. 336

Anādyajnyāna-rūpeyam vikṣhepa-moha-kāriṇī;

Pramādo laukike rāgah prākṛutā dhīrharau gurau. 337

Māyaiva prakṛutih proktā tamo’ndhakāra-shabditā;

Swabhāva-vāsanādyāshcha tasyāh syurvividhā’bhidhāh. 338

Brahmaparātma-sankalpā-llabhate mukta-sannidhim;

Tato vaiṣhamya-māyāti pradhānādyātmanā bhave. 339

Mana-ādīni chatvāri shabdādi-panchakam tathā;

Dharādi-pancha-bhūtāni pancha jnyānendriyāṇi cha. 340

Karmendriyāṇi pancheti chaturvinshati-sankhyayā;

Māyāgaṇam vijānīyān-mūla-prakṛuti-vistarāt. 341

Sṛuṣhṭi-prakriyā

Sṛuṣhṭyudbhavakramo jnyeyah Sahajānanda-vākyatah;

Naika-jīveshvarāṇām hi mokṣhāya sṛuṣhṭi-sarjanam. 342

Triguṇam

Sattvam rajas-tamashcheti trayah syuh prakṛuterguṇāh;

Anyo’nyā’bhi-bhavāshchaiva mithah sanmishritāh sadā. 343

Sattvam sukhena badhnāti suvarṇa-shṛunkhalā yathā;

Badhnīyāddhi rajo rāgād mohatashcha tamoguṇah. 344

Sattvodreke shamādyāh syuh kāmādyā rajasastathā;

Ālasyādis-tamo-vṛuddhau guṇatraya-prabhāvatah. 345

Shuddham sattvam rajo nāsti tamo nāsti tathaiva cha;

Sanmishritāh sadaivaite tasmāt sarve prabandhakāh. 346

Guṇānetānatītya trīn sādharmyam brahmaṇā bhavet;

Guṇātītam gurum prāpya bhaktishcha paramātmani. 347

Sarvatra prākṛute sarge kāryopādāna-nirṇaye;

Satkāryatām samāshritya kāryakāraṇatā’’shritā. 348

Lakṣhaṇam mahadādestu jānīyād hari-vākyatah;

Pṛuthak pṛuthaktayā proktam yathārtham Vachanāmṛute. 349

Kālah

Sarvo’pyaupādhikah kālah samayā’rtho dinādikah;

Vastu-kriyādyapekṣhah sa janechchhā-parikalpitah. 350

Nityetyādyāh prayogāshcha naiva kālārtha-vāchakāh;

Kālā’tītatvamāhuste nitye kālā’praveshanāt. 351

Sṛuṣhṭi-pravāha-nityatvāt kāle’sti nityatā-kathā;

Kevalamupachāro’yam nityah kālo yato na hi. 352

Nityā’nityeti-bhedastu kālasya nopapadyate;

Samaye samayā’bhāvād anavasthādi-doṣhatah. 353

Pralayakāl ityādi sṛuṣhṭimapekṣhya prāgbhavām;

Agra ityādi-shabdo’pi sāmprata-sṛuṣhṭyapekṣhitah. 354

Shubhā-shubhatvavādo’pi tādṛugvastuni-bandhanah;

Samaya-lakṣhaṇastasmāt kālah kashchinna vastutah. 355

Kṣhobhakanāshakādyarthe shaktih syāt paramātmanah;

Chetanasyaiva kartṛutvāt samayā’rthastadā’pi na. 356

Satya-yugastathā tretā dvāparashcha kalistathā;

Yuga-chatuṣhṭayam proktam shāstreṣhu samayā’rthakam. 357

Chaturdhā pralayah prokto nityo naimittikastathā;

Prākṛutikastṛutīyah syāt turya ātyantiko layah. 358

Akṣhara-Puruṣhottama-kāraṇa-siddhāntah

Sarva-sṛuṣhṭi-samutpād upādāna-nimittatām;

Bhajatah shāsakatvādi hyakṣhara-puruṣhottamau. 359

Siddhāntam vaidikam hyetam anuvartāmahe vayam;

Tasmādavaidike vāde prāmāṇyadhīrna jāyate. 360

Chārvākādi-matavimarshah

Nirnimittikatā naiva sṛuṣhṭeh kvā’pyupapadyate;

Swabhāve nā’pi prāmāṇyam pratyakṣhaika-jaḍā’’tmanām. 361

Pradhānam kevalam naiva chetanenā’nadhiṣhṭhitam;

Sṛuṣhṭyupādānatā’rham syāt svato jaḍā’pravartanāt. 362

Chetsyānmṛudev hemaiva ghaṭo vā kuṇḍalam swayam;

Tadā tu sarvadaiva syurghaṭāshcha kuṇḍalāni cha. 363

Dharādīnām chaturṇām hi dvyaṇukā’’rambhakāshcha ye;

Mitho’sanmishritā nityā na paramāṇavo matāh. 364

Yasmāchcha samavāyo na na chā’panchīkṛuto bhavah;

Tarkasya chā’pratiṣhṭhānāt kāṇādam nā’’dṛutam tatah. 365

Shūnyam pramāṇashūnyam syāt kṣhaṇikam kṣhaṇikam yatah;

Vijnyāna-mekamityādi bahujnyāna-prasādhakam. 366

Yasmāchcha neha sansarge brahmā’kṣhara-parātmanoh;

Sṛuṣhṭivāde na yujyante pakṣhā mādhyamikādayah. 367

Anekāntādivādo’pi naiva siddhyeda-sambhavāt;

Saptabhangīnayashchaiva swapakṣhabhanjako yatah. 368

Anādṛutya parātmānam ādṛutya karma mūrtimat;

Bhava-sambhava-mokṣhādāvanarhā ārhatāh sadā. 369