કીર્તન મુક્તાવલી
નિરૂપણ
(૧) 1-499: હાંજી ભલા સાધુ હરિકી સાધ
તા. ૨૬/૧૨/૧૯૮૬ મુંબઈમાં સાયંસભામાં ગવાયેલું ભજન ‘હાં જી ભલા સાધુ...’ સાંભળી પ્રમુખસ્વામી મહારાજ બોલ્યા, “યોગીબાપા આ કીર્તન એવા ભાવથી ગાતા કે નકરી સાધુતાનાં જ દર્શન થાય.”
આ સમયે કોઈકે અરજ ઉચ્ચારી, “સ્વામી! આપ ગાઓ.”
“આપણને આવડે નહીં. આપણે નકલ કરવા જઈએ તોય ચાલે નહીં.”
આ શબ્દો દ્વારા નિખાલસતાને નિતારી કીર્તનનો મર્મ સમજાવતાં સ્વામીશ્રીએ કહ્યું:
“જેણે તનની ઉપાધિ તજી હોય તેને જેમ-તેમ, જેવું-તેવું ચાલે. ‘જમવાનું સારું હોય, લેટરીન-બેટરીનની વ્યવસ્થા હોય,’ એવી બધી ગણતરી કરીને જઈએ તો કામ ન થાય. આવું વ્યવસ્થિત હોય ને હજારો બેઠા હોય તો જ પ્રવચન આપીએ એવું નહીં. એક હોય કે હજાર, સુવિધાની વાત જ નહીં. આ સાધુતાની મહેકની વાત છે. શરીર ભગવાન અને સંત માટે ઘસવાનું છે. ગુરુવચનમાં ટૂક-ટૂક થવાનું છે. ગુરુને રાજી કરવામાં તનની ગણતરી મૂકવાની ન હોય.
“ભગવાનની વાતમાં સંશય થયો તો આગળ ઉદ્ધાર ન થાય. જોગી મહારાજને એક વાર રોટલા કરવાનું કહ્યું તો ફરીથી કહેવું ન પડ્યું. આપણે એ ગુરુના શિષ્યો છીએ, તો એમનાથી ચાર આની તો થાય કે નહીં? એટલું કરીએ તોય ઘણું કર્યું કહેવાશે. રાજી કર્યા કહેવાશે. માટે જ્યારે જે આજ્ઞા થઈ એ ઉપાડી જ લેવાની હોય. ‘ફાવશે કે નહીં?’ એવું નહીં. ફાવે જ. કર્મે કરીને જગતમાં નિર્માનીપણે કેટલું કરીએ છીએ! રાત્રે બાર વાગ્યા સુધી કાળી મજૂરી થાય છે. તો ભગવાન અને સંત માટે વિચાર કેમ આવવો જોઈએ?
“હરિભક્તો પણ તનની ઉપાધિ ન તજે તો ભગવાનનું સુખ ન આવે. ગરમ ચા, રોટલી બધી સગવડ જોવા જાય તો એ બધું મંદિરમાં ક્યાંથી મળે? ઘેર જઈને લશ્કરી ચા પાંચ કપ પીજો ને! ગરમ પૂરી અને ગાદલાં એક નહીં, બે ઉપર સૂજો. પણ ભગવાન પાસે ગયા હોય તો ત્યાં આ લોચો રાખવો જ નહીં.”
[બ્રહ્મસ્વરૂપ પ્રમુખસ્વામી મહારાજ: ભાગ ૫/૫૫૧]
Nirupan
(1) 1-499: Hājī bhalā sādhu Harikī sādh
On December 26, 1986, after the kirtan ‘Hājī bhalā sādhu’ was sung, Pramukh Swami Maharaj said, “Yogi Bapa sang this kirtan with such heartfelt emotion that one could see saintliness in him.”
At this point, someone made a request, “Swami, sing this kirtan.”
“I do not know how to sing. If I try to copy him, it will not go well.”
Swamishri spoke frankly, but then started explaining the meaning of the kirtan:
“Whoever has abandoned the troubles of this world would have no problem with anything - whether the food is good or the bathroom is up-to-date - if one counts on such things, then one cannot serve. One does not necessarily need a nice place and thousands sitting in the assembly to deliver a speech. Whether there is one or a thousand, one does not look for comforts. These words are about saintliness. One needs to wear the body away for Bhagwan and the Sant. One needs to obey the guru’s commands. To please the guru, one cannot look for comforts of the body.
“If one has doubts in Bhagwan, then one cannot progress. Jogi Maharaj was told to make rotlās (make food for the construction workers) once, and he did not have to be told again. We are the pupils of that guru, so can we not obey at least 25%? If we do that much, it will go a long way. We will have pleased him. Therefore, whatever the command is at the time, it should be followed. One should not doubt if they will be able to or not. Because of our karmas, look at how much we do with humility. We labor away till midnight. So why do we have second thoughts when it comes to doing something for Bhagwan and the Sant?
“If devotees do not abandon the comforts of the body, then one cannot derive bliss in worship of Bhagwan. If one seeks hot tea, good food, etc., how will one find all of that in the mandir? Why not go home and drink five cups of tea. Eat hot meals and sleep on two mattresses at home. But when we go near Bhagwan, one should give up such comforts of the body.”
[Brahmaswarup Pramukh Swami Maharaj: Part 5/551]
નિરૂપણ
(૨) 1-499: હાંજી ભલા સાધુ હરિકી સાધ
સાધુની વ્યાખ્યા સાંભળી લો
તા. ૨૮/૩/૨૦૧૦ની સાંજે ૫:૩૫ વાગ્યે પ્રમુખસ્વામી મહારાજ ઉતારાના હૉલમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે સંતો ‘અનુભવી આનંદમાં, બ્રહ્મરસના ભોગી રે...’ પદનું સમૂહગાન કરી રહેલા. આ આનંદને અકબંધ રાખવાનું માર્ગદર્શન હવે સ્વામીશ્રી પાસેથી મેળવવાનું હતું... સ્વામીશ્રીના મુખેથી અસ્ખલિત અમૃતધારા વહી રહી. તેને કારણે તેઓનો અવાજ તૂટવા લાગ્યો, હાંફ ચડવા માંડ્યો. તેથી તેઓને વિશ્રામ મળી રહે તે હેતુસર સંતોએ વચ્ચે લાગ મળ્યો કે તરત જ ‘હાં જી ભલા સાધુ...’ કીર્તન ઉપાડ્યું, પરંતુ તેમાં ‘તન કી ઉપાધિ તજે...’ પંક્તિ ગવાઈ ત્યાં જ સ્વામીશ્રી તેનું નિરૂપણ કરવા લાગ્યા. તે જોઈ સૌએ “પૂરું પદ ગાઈ લેવાય તો આપને રાહત મળે” એમ કહ્યું, ત્યારે “મને રાહત જ છે...” જણાવી સ્વામીશ્રીનો વાક્પ્રવાહ પુનઃ રેલાવા લાગ્યો કે:
“સાધુની વ્યાખ્યા સાંભળી લો. ઘરબાર મૂકીને આવ્યા છીએ, પણ તન-મનને મૂકીને આવ્યા છીએ? એ બેની ઉપાધિ છે. અંદરોઅંદર કાંઈ થઈ જાય તો ઉદાસ ન થવું, ભૂલી જવું, આંટી ન પડવા દેવી. કોઈ આપણને ગાંડો બોલી જાય તો ગાંડા નથી. મૂરખ કહી જાય તો મૂરખ નથી. આત્મા છે એવો? માન મળે તો ફુલાઈ નથી જવાનું. ‘ભગવાનના પ્રતાપે થયું છે’ એમ સમજવું. અપમાન થાય તો ‘હું આત્મા, અક્ષર, બ્રહ્મ છું’ એમ સમજવું. આત્માની વાતોમાં મશગૂલ રહેવું, આનંદમાં રહેવું, સુખિયા રહેવું.
“જોગી મહારાજ આ કીર્તન અલમસ્તાઈથી ગાતા. એમની આગવી મૂડી-માલિકીનું હતું. કોઈ વખત મૂંઝાયા નથી, દુઃખ થયું નથી. આપણે એમના વંશમાં છીએ, એમના સેવકો છીએ, તો બળના શબ્દો પકડવા. આપણે બધું મૂકીને એના માટે આવ્યા છીએ તો સુખિયા રહેવું ને સુખિયા કરવા. આ અદ્ભુત જ્ઞાન, એવા સ્વામી મળ્યા છે તો એનો અખંડ કેફ રાખવો. એ જ વંશમાં આપણે આવ્યા છીએ તો આપણે પાછી પાની કરવી નહીં. બધાએ એક સંપ, એક વિચાર, એક રુચિથી કામ કરવાનું છે. કોઈના અવગુણ-અભાવ જોવાના નથી, એવા ખરેખરા સાધુ થાવ. કેફમાં ને કેફમાં આ જિંદગી ભગવાનની સેવામાં અહીંયાં પૂરી કરી દઈએ.
[બ્રહ્મસ્વરૂપ પ્રમુખસ્વામી મહારાજ: ભાગ ૧૧/૪૪૨]
Nirupan
(2) 1-499: Hājī bhalā sādhu Harikī sādh
Listen to the Definition of a Sadhu
On the evening of March 28, 2010, at 5:35 PM, as Pramukh Swami Maharaj entered the hallway of his residence, the saints were collectively singing the devotional song, ‘Anubhavi Anandma, Brahmarasna Bhogi Re...’ The guidance on how to keep this bliss intact was now to be received from Swamishri... An uninterrupted stream of nectar-like words flowed from Swamishri’s mouth. Because of this, his voice began to crack and he started to become breathless. Therefore, to ensure he received some rest, the saints seized an opportunity to start the kirtan, ‘Ha Ji Bhala Sadhu...’
However, as soon as the line ‘Tan ki upadhi taje...’ (one who renounces the afflictions of the body...) was sung, Swamishri began to expound upon it. Seeing this, everyone suggested, “If the full song is sung, it will give you some relief.” Swamishri replied, “I am already at ease...” and his flow of speech began to pour forth again:
“Listen to the definition of a Sadhu. We have left our homes and families, but have we renounced the body and the mind? Those two are the sources of affliction. If something happens amongst yourselves, do not become sad; forget it, and do not let a grudge take root. If someone calls us ‘crazy,’ we do not become crazy. If they call us a ‘fool,’ we are not fools. Is the ātmā like that? If you receive honor, do not become inflated with pride. Understand that ‘this has happened by the grace of God.’ If you are insulted, realize, ‘I am the Atma, Akshar, Brahman.’ Remain absorbed in the talks of the ātmā, remain in bliss, and remain happy.
“Yogi Maharaj used to sing this kirtan with spiritual intoxication. It was his unique personal treasure. He never became perplexed; he never experienced misery. We belong to his lineage; we are his servants, so we must grasp his words of strength. Since we have left everything for him, we should remain happy and make others happy. We have found such a Swami and this extraordinary knowledge, so we must maintain constant intoxication of that joy. Since we have come into this lineage, we must never take a step back. Everyone must work with unity, one thought, and one vision. Do not look at the flaws or negative traits of others—become true Sadhus like that. Let us complete this life right here, in the service of God, in a state of constant spiritual joy.”
[Brahmaswarup Pramukh Swami Maharaj: Part 11/442]